ANIMAL LIFE

Jak to jest z tymi bocianami?

Obserwując otaczający nas świat dostrzegamy związki pomiędzy różnymi zjawiskami. Na przykład w czasie burzy, po błyskawicy następuje grzmot, pukanie do drzwi powoduje powstanie dźwięku, po zażyciu leku zwykle następuje ustąpienie choroby, pojawienie się większej ilości bocianów w danym roku, wróży większą ilość urodzeń dzieci, jak piątek przypada 13 to zdarzy się nam coś nieprzyjemnego…

Czy zestawienie powyższych zdarzeń oznacza, że istnieje pomiędzy nimi zależność przyczynowo-skutkowa? Błyskawica przyczyną grzmotu, uderzenie – hałasu, lek – wyzdrowienia, bociany – urodzin, piątek, 13 – pecha? Wielu ludzi, w dużym stopniu uważa że tak. Są różne tego powody, ale mnie przekonuje argument ewolucyjny.

Człowiek mieszkający na sawannie mógł zastanawiać się czy szelest traw jest wynikiem przypadkowego porywu wiatru czy nie, jednak dłuższe zastanowienie mogło spowodować, że nie zdążył uciec przed groźnym zwierzęciem. Założenie, że szelest jest spowodowany przez groźne zwierzę i ucieczka zwiększała szanse przeżycia i przekazania swoich genów potomnym. Dlatego też nauczyliśmy się dopatrywać związków przyczynowo skutkowych na wyrost, nawet tam, gdzie ich nie ma.

Współwystępowanie różnych zjawisk nie zawsze ma charakter związku przyczyna – skutek. Często jest wynikiem: istnienia innej wspólnej przyczyny warunkującej oba zjawiska, przypadkowej statystycznej korelacji lub wręcz wybiórczego postrzegania przez nas rzeczywistości.

Wspólną przyczyną powodującą błyskawicę i grzmot jest wyładowanie elektryczne pomiędzy ziemią, a naładowaną elektrycznie chmurą. Choć przyjmowanie leków często wpływa na ustąpienie choroby to bardzo często występuje tzw. efekt placebo. Katar leczony trwa tydzień a nie leczony – siedem dni.

Liczne badania epidemiologiczne pokazały, że u kobiet poddanych hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) rzadziej występuje choroba wieńcowa. Wielu lekarzy ordynowało więc HTZ jako terapię chroniącą przed chorobą wieńcową. Bardziej szczegółowe badania epidemiologiczne wykazały jednak, że jest odwrotnie HTZ powoduje nieznaczne zwiększenie ryzyka choroby wieńcowej. A rzadsze występowanie choroby wieńcowej i HTZ są jedynie skorelowane. Występują one bowiem wśród kobiet należących do wyższej klasy socjo-ekonomicznej (ABC1 – czyli wyższej klasy średniej w USA). To tak, jakbyśmy dowodzili, że posiadanie skrzydeł dobrze wpływa na śpiewanie bo w zbadanej populacji zwierząt obie te cechy są skorelowane.

Więcej przypadkowych korelacji znajdziemy na stronie http://www.tylervigen.com/spurious-correlations, dla mnie najciekawsze jest skorelowanie liczby utonięć w basenie z liczbą filmów w których zagrał Nicholas Cage…

Dlaczego piątek 13 jest pechowy? Myślę, że gdybyśmy prowadzili ewidencję nieprzyjemnych zdarzeń w naszym życiu, nie zauważymy żadnej korelacji. Chyba, że tak bardzo w to wierzymy, że występuje zjawisko samospełniającego się proroctwa, ale to już temat dla socjologa.

Tak więc, z przytoczonych na wstępie przykładów, tylko pukanie do drzwi jest niewątpliwą przyczyną charakterystycznego dźwięku. Chyba, że ktoś z czytelników potrafi udowodnić prokreację za sprawą bocianów?

 

Prof. dr hab. Marek Szopa

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>